بعد از مذاکره با دشمن خارجی با دشمن داخلی به نام تورم چه کنیم؟

شیب صعود نرخ تورم تند شده است و گزارش‌های مرکز آمار ایران از نرخ تورم ماهانه حاکی از آن است که رکوردشکنی نرخ تورم از زمستان گذشته آغاز شده و در ماه پایانی بهار امسال نرخ تورم کشور از ۶۰ درصد عبور کرده است.

به گزارش روز نو بررسی جزئیات گزارش مرکز آمار ایران از تورم خرداد ۱۴۰۵ حاوی نکات هشداردهنده‌ای است که اقتصاددانان در گفت‌و‌گو با «شرق» به آن اشاره کرده و معتقدند اقتصاد ایران در آستانه ورود به ابرتورم قرار گرفته است. آنها تأکید می‌کنند که برای مهار این وضعیت باید سایه جنگ از کشور برداشته شود و دولت دست به اصلاحات بنیادین در اقتصاد کشور بزند.

تورم خرداد رکورد شکست

شیب رشد نرخ تورم تند شد. درحالی‌که نرخ تورم کشور سال‌ها به‌طور میانگین بین ۳۰ تا ۴۰ درصد نوسان می‌کرد، این شاخص در اسفند سال گذشته وارد محدوده ۵۰ درصد شد و رکورد تاریخی را در سال‌های پس از انقلاب شکست. براساس گزارش مرکز آمار ایران نرخ تورم سالانه در اسفند ۱۴۰۴ به ۵۰.۶ درصد رسید و نرخ تورم فروردین ۱۴۰۵ به ۵۳.۷ درصد صعود کرد. در اردیبهشت امسال نرخ تورم ۵۷.۷ درصد گزارش شد و حالا این شاخص وارد محدوده ۶۰ درصد شده و مرکز آمار ایران نرخ تورم خرداد را ۶۲ درصد اعلام کرد.

براساس تازه‌ترین گزارش مرکز آمار ایران در خرداد ۱۴۰۵ نرخ تورم سالانه برای خانوار‌های کشور به ۶۲ درصد رسیده که نسبت به همین اطلاع در ماه قبل ۴.۳ واحد درصد افزایش یافته است. براساس این گزارش در خرداد ۱۴۰۵ شاخص قیمت مصرف‌کننده خانوار‌های کشور به عدد ۶۵۶.۴ رسیده که نسبت به ماه قبل ۵.۹ درصد افزایش، نسبت به ماه مشابه سال قبل ۸۸.۶ درصد افزایش و در ۱۲ ماهه منتهی به ماه جاری نسبت به دوره مشابه سال قبل ۶۲ درصد افزایش داشته است. با این حساب نرخ تورم در خرداد امسال رکورد تاریخی را شکسته است.

مرتضی افقه، اقتصاددان، به «شرق» می‌گوید که نرخ تورم خرداد از این جهت اهمیت دارد که منعکس‌کننده تأثیر جنگ بر تورم کشور است. به گفته این اقتصاددان سیاست‌های نادرست دولت سبب شد سرعت رشد نرخ تورم از زمستان گذشته تاکنون شتاب بگیرد و در خرداد آثار جنگ در نرخ تورم منعکس شود. او توضیح می‌دهد که دولت زمان مناسبی را برای اجرای سیاست حذف ارز ترجیحی انتخاب نکرد و به‌سرعت به رشد تورم دامن زد.

این اقتصاددان در ادامه توضیح می‌دهد که برخی به‌اشتباه عنوان می‌کنند که اگر دولت ارز ترجیحی را حذف نمی‌کرد ناچار بود برای کسری درآمد خود دست به چاپ پول بزند و از آن طریق تورم صعودی می‌شد، اما این موضوع به‌نوعی سفسطه است، زیرا در این فرایند دولت رانت ارزی را از واردکننده گرفت و به صادرکننده سپرد و در حال حاضر شاهد هستیم که با افزایش قیمت ارز، صادرکنندگان زیادی ارز حاصل از صادرات را به کشور برنگردانده‌اند و در نتیجه مسئله گروهی که این سفسطه را مطرح می‌کنند این است که رانت ارزی به واردکننده تعلق بگیرد یا صادرکننده؟ در این میان تنها مصرف‌کننده قربانی شده است و قدرت خرید خود را به‌شدت از دست می‌دهد، آن هم در شرایطی که کشور در آستانه جنگ بوده است و دولت‌ها در این شرایط اقدامات حمایتی مانند پرداخت یارانه را در دستور کار خود قرار می‌دهند و نه اینکه یارانه را حذف کرده یا آزادسازی قیمت‌ها را اجرائی کنند. افقه تأکید می‌کند که بنابراین علت اصلی شتاب‌گرفتن نرخ تورم در زمستان گذشته و در ابتدای بهار امسال ناشی از سیاست‌های نادرست پولی و ارزی دولت بوده و در ادامه در تورم خرداد، کاهش فروش نفت، کاهش واردات اقلام ضروری و انتظارات تورمی ناشی از جنگ در شاخص‌های آماری نمودار شده است.

اقتصاد در آستانه ورود به موج ابرتورم

بررسی گزارش مرکز آمار ایران از نرخ تورم خردادماه همچنین حاکی از آن است که در خرداد ۱۴۰۵ تورم نقطه به نقطه خانوار‌های کشور ۸۸.۶ درصد بوده است؛ یعنی خانوار‌های کشور به طور میانگین، ۸۸.۶ درصد بیشتر از خرداد ۱۴۰۴ برای خرید یک «مجموعه کالا‌ها و خدمات یکسان» هزینه کرده‌اند. تورم نقطه به نقطه خرداد ۱۴۰۵ در مقایسه با ماه قبل، ۴.۷ واحد درصد افزایش داشته است.

همچنین در خرداد ۱۴۰۵ تورم ماهانه خانوار‌های کشور برابر ۵.۹ درصد بوده است. تورم ماهانه برای گروه‌های عمده «خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات»، ۶.۸ درصد و برای گروه عمده «کالا‌های غیرخوراکی و خدمات»، ۵.۳ درصد بوده است.

رشد ۵.۹ درصدی تورم ماهانه در خرداد در شرایطی است که حد هشداردهنده نرخ تورم ماهانه بین ۱.۵ تا ۲ درصد است و بنا به گفته کارشناسان، تداوم رشد بالای پنج درصدی نرخ تورم ماهانه کشور می‌تواند یک زنگ خطر محسوب شود و اقتصاد ایران را وارد موج ابرتورم کند.

مرتضی افقه، اقتصاددان، به «شرق» توضیح می‌دهد که انتظارات تورمی به‌دلیل امضای تفاهم‌نامه بین ایران و آمریکا تا حدی فروکش کرد، اما اگر توافق نهایی به سرانجام نرسد و جنگ بر اقتصاد کشور سایه بیفکند، احتمال بروز ابرتورم بالاست و مهار تورم دیگر به‌سادگی ممکن نیست؛ به‌ویژه اینکه دست دولت چهاردهم از نظر تأمین منابع برای اداره کشور بسیار تنگ‌تر از دولت‌های پیشین است و این مسئله می‌تواند زنگ هشدار جدی برای اقتصاد کشور باشد.

سهراب دل‌انگیزان، دیگر اقتصاددان هم در گفت‌و‌گو با «شرق» معتقد است علت اصلی جهش نرخ تورم ترکیبی از اجرای نادرست سیاست حذف ارز ترجیحی و جنگ است. او هشدار می‌دهد که در ساختار اقتصاد کشور پتانسیل بروز ابرتورم وجود دارد، چراکه عوامل شکل‌دهنده به تورم به‌سرعت از بین نمی‌رود. با این حال دولت در چنین شرایطی کاملا ناتوان نیست و می‌تواند نقش مهمی در کاهش تورم ایفا کند. یکی از مهم‌ترین اقدامات هم مدیریت انتظارات تورمی و کاهش تنش‌های روانی در جامعه است. همچنین حمایت مالی از بنگاه‌ها یکی از ابزار‌های کنترل این وضعیت است، زیرا سرمایه در گردش بنگاه‌ها به‌سرعت کاهش می‌یابد، زیرا با درآمد فروش قبلی نمی‌توانند همان میزان کالا را مجددا تأمین کنند و اگر نظام بانکی بتواند تأمین مالی مناسب انجام دهد و برای کاهش هزینه‌های اعتباری از این بنگاه‌ها حمایت کند، می‌تواند در آینده بخشی از فشار‌های تورمی مهار می‌شود.

کامران ندری، اقتصاددان هم با اشاره به اینکه نرخ تورم در خرداد بازتاب‌دهنده تأثیر جنگ بر اقتصاد است، به «شرق» می‌گوید تورم این ماه بیشتر ناشی از کمبود عرضه و اختلال در زنجیره تأمین مواد اولیه کارخانه‌ها بوده است و این بار فشار تورمی نه با اصلاحات قیمتی بلکه از مسیر اختلال در زنجیره تأمین مواد اولیه یا کاهش عرضه بروز کرده و جنگ ۴۰ روزه نقش مستقیمی روی موج جدیدی از قیمت‌ها گذاشته است.

او با اشاره به آسیب بسیاری از صنایع مادر و تأمین‌کننده مواد اولیه در جنگ و مبحث ناترازی انرژی تأکید می‌کند که رفع این چالش‌ها به سرمایه قابل توجه نیاز دارد و به‌سرعت ممکن نیست؛ بنابراین مهار تورم برای دولت مشکل‌تر از همیشه است. مرتضی افقه، اقتصاددان هم اعتقاد دارد که دولت نه از راه اصلاحات قیمتی که از راه بهبود وضع تولید و هموارکردن مسیر توسعه اقتصادی می‌تواند تورم را مهار کند و اقتصاد را بهبود دهد؛ بنابراین زمان آن رسیده است که دولت دست به اصلاحات بنیادین در اقتصاد بزند.