تحولات روزهای اخیر نشان میدهد که بحران میان ایران و آمریکا با محوریت تنگه هرمز وارد مرحلهای تازه شده که در آن، این تنگه دیگر صرفا یک گذرگاه راهبردی انرژی نیست، بلکه به مهمترین محور تقابل نظامی، دیپلماتیک و اقتصادی دو طرف تبدیل شده است.
به گزارش روز نو اگرچه پس از توافق اسلامآباد و نهایتا امضای تفاهم اولیه انتظار میرفت روند کاهش تنشها به تثبیت آتشبس و بازگشت تدریجی مذاکرات منجر شود، اما حملات متقابل، اختلاف بر سر نحوه مدیریت کشتیرانی در هرمز، اعمال تحریمهای جدید آمریکا و افزایش تهدیدهای لفظی ترامپ، بار دیگر فضای روابط تهران و واشینگتن را به سمت رویارویی سوق داده است. در مقابل، تحرکات گسترده دیپلماتیک کشورهای منطقه از عمان و قطر گرفته تا پاکستان و ترکیه، نشان میدهد تلاش برای جلوگیری از ورود بحران به یک جنگ فراگیر همچنان ادامه دارد.
سفر دیروز (شنبه) عباس عراقچی به مسقط نیز در همین چارچوب اهمیت ویژهای یافته که همزمان با انتشار گمانهزنیهای رسانههای غربی درباره احتمال آغاز مذاکرات ایران و آمریکا انجام شده است. با این وجود، واکنش رسمی تهران نشان میدهد هنوز فاصله معناداری میان روایتهای رسانهای و مواضع اعلامی دو طرف وجود دارد. اکنون به نظر میرسد آینده بحران بیش از هر زمان دیگری به سرنوشت معادلات تنگه هرمز و چگونگی مدیریت این پرونده گره خورده است.
عراقچی در عمان و گمانهزنی درباره آغاز مذاکرات
سفر عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، به عمان در شرایطی انجام شد که همزمان رسانههای آمریکایی از احتمال آغاز دور جدیدی از مذاکرات میان تهران و واشینگتن خبر دادند. شبکه انبیسی نیوز به نقل از یک مقام آمریکایی مدعی شد تیمهای مذاکرهکننده دو کشور روز شنبه در مسقط گفتوگوهای خود را از سر میگیرند و ایران برای ادامه مذاکرات به طرف آمریکایی مراجعه کرده است. این مقام همچنین مدعی شد دولت ترامپ تیم مذاکرهکننده خود را به عمان اعزام کرده، اما در صورت هرگونه اقدام خصمانه از سوی ایران، پاسخ نظامی در دستور کار خواهد بود.
در همین حال، سیبیاس نیوز نیز گزارش داد گفتوگوهای احتمالی بیش از آنکه بر پرونده هستهای متمرکز باشد، حول اختلافات مربوط به تنگه هرمز، مسیرهای کشتیرانی و امنیت عبور کشتیهای تجاری شکل خواهد گرفت. این شبکه همچنین از حضور احتمالی جیدی ونس، مارکو روبیو، استیو ویتکاف و جرد کوشنر در ترکیب تیم آمریکایی خبر داد. همزمان، سیانان گزارش داد واشینگتن شرط آغاز هرگونه مذاکره هستهای را تضمین عبور آزاد نفتکشها از تنگه هرمز اعلام کرده است.
جالب آنجاست که پایگاه خبری آکسیوس به نقل از مقامهای آمریکایی مدعی شد دولت ترامپ از ایران خواسته است با صدور بیانیهای رسمی، بازبودن تنگه هرمز و توقف حمله به کشتیهای تجاری را اعلام کند. بر اساس این گزارش، واشینگتن این اقدام را پیششرط ادامه روند دیپلماتیک و تضمین امنیت کشتیرانی عنوان کرده و هشدار داده در صورت خودداری ایران، گزینههای دیگری در دستور کار قرار خواهد گرفت.
البته تا لحظه تنظیم این گزارش چنین بیانیهای از سوی تهران صادر نشده است. در همین حال والاستریت ژورنال نیز به نقل از مقامهای آمریکایی نوشت دولت ترامپ نسبت به امکان دستیابی به توافق هستهای خوشبین نیست و معتقد است احتمال توافق نسبت به گذشته کاهش یافته است. رویترز نیز به نقل از مقامهای آمریکایی گزارش داد گفتوگوهای دو طرف ادامه دارد، اما نتیجه آن یا توافق خواهد بود یا شکست کامل مذاکرات.
در همین حال، العربیه مدعی شد که احتمال دیدار تیمهای فنی ایران و آمریکا در پاکستان نیز مطرح شده و الجزیره از احتمال برگزاری نشستهای بعدی در ژنو، دوحه یا اسلامآباد خبر داد؛ نشستهایی که به گفته منابع این شبکه، موفقیت آنها به پیشرفت میانجیگریهای قطر و پاکستان و تعیین تکلیف پرونده تنگه هرمز وابسته است. در سوی دیگر، تحرکات دیپلماتیک منطقه نیز شدت گرفته است. امیر قطر و نخستوزیر پاکستان در تماس تلفنی بر ضرورت کاهش تنش، حفظ امنیت منطقه و تداوم امنیت کشتیرانی تأکید کردند و خواستار استفاده از راهکارهای سیاسی برای جلوگیری از گسترش بحران شدند. این رایزنیها نشان میدهد کشورهای منطقه نگران پیامدهای امنیتی و اقتصادی ادامه تنش در مهمترین شاهراه انتقال انرژی جهان هستند.
تأکید تهران بر تعهد در برابر تعهد
در مقابل، تهران روایت متفاوتی ارائه کرد. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، ضمن رد ادعای درخواست ایران برای مذاکره با آمریکا تأکید کرد که جمهوری اسلامی هیچ درخواستی برای مذاکره نداشته، اما درخواست یکی از میانجیگران منطقهای برای انتقال پیامها را پذیرفته و دیدگاههای خود را به طرف قطری اعلام کرده است. بقایی همچنین با اشاره به نقض مکرر تفاهم اسلامآباد از سوی آمریکا، تصریح کرد سیاست ایران همچنان بر اصل «تعهد در برابر تعهد» استوار است و هرگونه نقض تعهدات واشینگتن با اقدام متقابل تهران همراه خواهد شد.
در همین حال، اعمال دور تازه تحریمهای وزارت خزانهداری آمریکا علیه هشت فرد و شش شرکت ایرانی، فضای بیاعتمادی را تشدید کرده است. تهران این اقدام را نقض صریح تفاهم اسلامآباد دانسته و معتقد است که استمرار سیاست فشار حداکثری، همزمان با ادعای تمایل واشینگتن به مذاکره، نشانه تناقض در رویکرد دولت آمریکاست. همزمان، عراقچی نیز در پی اعمال دور جدید تحریمهای آمریکا، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که ایران تاکنون به تمامی تعهدات خود پایبند بوده، اما ایالات متحده با نقض بند نهم تفاهم اسلامآباد، بار دیگر تعهدات خود را زیر پا گذاشته است.
او تأکید کرد تنها مسیر موجود، اجرای متقابل تعهدات از سوی دو طرف است. همزمان، نمایندگی ایران در سازمان ملل نیز در نشست شورای امنیت بار دیگر تأکید کرد مسئولیت مدیریت و بازگشایی تنگه هرمز بر اساس تفاهم اسلامآباد بر عهده جمهوری اسلامی ایران است و هرگونه تلاش برای ایجاد ترتیبات موازی یا مداخله خارجی میتواند اجرای این تفاهم را با مشکل مواجه کرده و امنیت دریانوردی را بیش از پیش تهدید کند.
مجموع این تحولات حکایت از آن دارد که بحران ایران و آمریکا اکنون بیش از هر زمان دیگری به سرنوشت تنگه هرمز گره خورده است؛ جایی که از یک سو تهدیدهای نظامی و فشارهای سیاسی ادامه دارد و از سوی دیگر، میانجیگران منطقهای همچنان در تلاشاند مسیر گفتوگو را باز نگه دارند. اینکه این تلاشها به احیای مذاکرات منجر شود یا بحران وارد مرحلهای پرتنشتر شود، پرسشی است که پاسخ آن در روزهای آینده روشنتر خواهد شد.
